بيزاريست از ايشان * ( وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ ) * و لعنت همهء مؤمنان كه آن مذمت كردنست مر ايشان را بطلب كردن از خدا دورى ايشان را از رحمت خود و ميتواند بود كه ناس بر عموم خود باشد چه كافر نيز منكر حق را لعنت مىكند و مرتد از حق را هدف تير طعن ميسازد و لكن بعينه حق را نميداند * ( خالِدِينَ فِيها ) * در حالتى كه جاويد باشند در لعنت يا در عقوبت و يا در آتش كه اثر لعنت است و بنا بر آنكه ضمير راجع بعقوبت باشد يا نار عدم ذكر مرجع آن به جهت دلالت كلام است بر آن * ( لا يُخَفَّفُ ) * سبك گردانيده نشود * ( عَنْهُمُ الْعَذابُ ) * از ايشان عذاب دوزخ * ( وَلا هُمْ يُنْظَرُونَ ) * و نباشند ايشان كه مهلت داده شوند تا به دنيا رجوع كنند و ايمان آرند و يا تاخير عذاب ايشان كنند از وقتى بوقتى و در آيه دلالت است بر جواز لعن بر مخالف ايمان و در مجمع آورده كه حارث بن سويد بن صامت بعد از آنكه با آن يازده كس ديگر مرتد شده بكفار مكه لاحق شد پشيمان گشت و كسى را بقوم خود فرستاد كه از رسول ( ص ) معلوم كنند كه توبهء او مقبول باشد يا نه اين آيات نازل شد تا بقوله * ( إِلَّا الَّذِينَ تابُوا ) * مگر آنان كه باز گردند به حضرت ربوبيت و بصدق تمام بوحدانيت او بگروند و تصديق پيغمبر او كنند * ( مِنْ بَعْدِ ذلِكَ ) * از پس آنكه برگشته‌اند از حق * ( وَأَصْلَحُوا ) * و بصلاح آرند فساد ضماير و رداعت اعتقادات خود را و بعد از توبه اعمال خود را كه فاسد ساخته‌اند باصلاح آرند يعنى نماز بگذارند و روزه بدارند و حج و جهاد كنند و اداء حقوق ماليه نمايند و اصح اولست زيرا كه اين شرط صحت توبه نيست و لهذا اگر قبل از اين افعال بميرد بر ايمان مرده است باجماع امت و جايز است كه تقدير مفعول نكنند و معنى اين باشد كه درآيند در صلاح * ( فَإِنَّ اللَّه ) * پس بتحقيق كه خداى * ( غَفُورٌ ) * آمرزندهء توبه كارانست * ( رَحِيمٌ ) * مهربان است بر ايشان ذكر مغفرت دليل است بر آنكه اسقاط عقاب بتوبه تفضل است از حقتعالى نه واجب و مرويست كه برادر حارث بن سويد اين آيتها را بر دست امينى نزد برادر فرستاد و حارث بعد از تلاوت اين آيه او را گفت من هرگز دروغى نشنيده‌ام و برادرم نيز بر رسول ( ص ) افترا نميكند و رسول ( ص ) نيز دروغ بر خدا نميبندد و خدا از همه راستگوتر است پس من چرا نااميد باشم توبه كنان روى بمدينه نهاد و بوقت رجوع همين آيه را بر آن يازده تن ديگر خواند و ايشان از توبه ابا نموده جوابدادند كه حالا در مكه طرح اقامت افكنده‌ايم و انتظار مغلوبيت محمد ( ص ) و انصار و اعوان او ميكشيم اگر مطلوب ما حاصل شد فهو المراد و الا چون خواهيم بدين اسلام باز گرديم و توبهء ما نيز پذيرفته شود حقتعالى در شان ايشان